حسن حسين زاده شانه چى
128
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
جاى پدرش به همان منصب گمارده شد . « 1 » فضل بن جعفر در دورههاى مختلف وزارت على بن فرات ، در مشاغل مختلف دولتى حضور داشت . از سال 315 ق ، كه پس از يك دوره دورى از كارهاى سياسى و حكومتى ، بار ديگر كارهاى حكومتى خويش را آغاز كرد ، فعاليتهاى سياسى وى پررنگتر گرديد تا حدى كه بهعنوان يكى از نامزدهاى مقام وزارت به شمار مىآمد ؛ اما شهرت تشيع بنى فرات و سابقهء سياسى خاندان او در كنار تمايل به قرمطيان ، خليفه را از اعطاى اين منصب به او بازداشت . « 2 » با اين حال خليفه المقتدر ، در آخرين سال حكومتش در 320 ق ، او را به وزارت خود منصوب كرد . وزارت فضل بن فرات ، كه در دورهاى پرآشوب اين منصب را به دست گرفته بود ، چندان دوام نيافت و با كشته شدن خليفه به دست شورشيان داخلى ، در همين سال ، پايان يافت . « 3 » در زمان خليفهء جديد القاهر ( خلافت 320 - 322 ق ) ، او نخست به رياست برخى ديوانها گمارده شد و خليفه قصد داشت وزارت را به او دهد اما فضل بن فرات ، كه از گرفتار شدن به سرنوشت وزيران پيشين بيمناك بود ، آن را نپذيرفت . « 4 » پس از آن بود كه با سعايت بعضى از دشمنانش دستگير و زندانى گرديد ؛ ولى به زودى القاهر از خلافت بر كنار شد و الراضى باللّه به مسند خلافت نشست و فضل بن فرات را به مشاغل حكومتى منصوب كرد . « 5 » خليفه الراضى ، كه به شدت از جانب وزيران و امير دربارى و بهويژه امير الامراء ، ابن رائق ، تحت فشار بود ، اميدوار بود كه با كمك فضل بن فرات از اين وضعيت رهايى يابد ؛ لذا در سال 325
--> ( 1 ) . قرطبى ، همان ، ص 44 . ( 2 ) . صابى ، الوزراء ، ص 341 . ( 3 ) . قرطبى ، همان ، ص 74 . ( 4 ) . مسكويه ، تجارب الامم ، ج 1 ، ص 272 . ( 5 ) . ابن اثير ، الكامل ، ج 8 ، ص 283 .